Asterik'ten Once

Eski Ingiliz cizgi romanlarini karistirirken rastladim bir-kac sayfasina; ilk tepkim ne kadar Asteriks'e benziyor oldu. Bir kac sayi sonra ise 'bariz Asterix'den etkilenmisler, ya da Uderzo'yu taklit etmeye calismislar'a dondu. Zira sayfalarda o donem yayinlanan butun Ingiliz cizgi roman dergilerinde oldugu gibi herhangi bir kunye yoktu. Cizgi Romanin adi 'Paladin the Fearless' olarak geciyordu, yani 'Korkusuz Sovalye':

Ingiliz cizgi roman tarihiyle ilgili yazilar yazan birkac blogda buldum sonra isin dogrusunu, cizer gercekten Uderzo'ydu. Asterix'den once, cok gencken yaptigi bir isti ve stil, konu ve cizim olarak cok ortusuyordu. Goscinny ile birlikte harikalar yaratmadan onceki bir doneme aitti cizgi roman. Orjinal adi Belloy'du. Bir baska cizgi roman ustadi Charlie senaryoyu yazmisti ve 50-58 yillari arasinda toplam 4 macera yayinlamislardi.

Bu maceralardan ikisi Ingiliz dergisi Valiant'da 62-63 yillarnda bir Anglo-Sakson kahramani olarak yani Ingilizlestirilerek - millilestirilerek yayinlanmisti (60'larda yabanci cizgi romanlara yerli isim vererek yayinlamak bize has bir sey degil  :) ) 

Sakson Superman'i

Benzer temalar icermekteydi, iki bekar erkek arkadas vardi cizgi romanin odaginda. Obeliks gibi insan ustu guclere sahip Paladin ve yasli dostu Cedric. Ortacagda gecen hikayelerde yine buyu, sovalyeler, prensesler, isgalci kabileler, korsanlar vardi.

Cedric mizah ureten bir karakterdi: dusmeleri kalkmalariyla klasik slapstick sakarliklariyla; kendini dev aynasinda gormesi, boburlenmesi ile uretilen oldukca doneme ait -simdi guldurmeyen bir mizah.

Mizahi Asteriks'le kiyaslanacak olcude olmadigindan olsa gerek dort macera sonunda Asteriks' giden yolda bir ara durak-bir dipnot olarak yayin hayatina veda etmisti. 

Uretken bir deha : Goscinny (2)

Ilk bolumden devam...

Ve sonunda dunyaca unlu Asteriks ortaya cikar; asagida Goscinny'nin orjinal sinopsis ve sonrasinda detayli seneryo calismasi gozukmekte. Ilk sinopsisden sonra Uderzo karakterler uzerinde calisir sonrasinda da detayli senaro yazilir. Sol sutuna panelin icerigi ve buyuklugu tanimlanirken sag sutuna ise diyaloglar ve aciklamalar yazmaktadir. 

Ve sonucda ortaya cikan muhtesem seriden bazi orjinal sayfalar.

Asteriks dunyanin cesitli dillerine cevrilir ve yayinlanir cok populer olur ama ilk basta yayincilar tereddutle yaklasir tercume isine. Ornegin Ingilizce cevirisi seneler sonra gelir zira ilk basta Goscinny'nin dille-sivelerle oynamasi, mizahta dile verdigi agirlik, yapilan kelime oyunlari ve Fransiz kulturune-tarihine atif yapan espriler yuzunden tercume edilemez olarak nitelendirilir. Kitap olarak cevirisi 69'a kadar gecikir. 

Ama oncesinde Ingiltere'de yayinlanan cesitli dergilerde 'Little Fred' ya da 'Beric the Bold' isimleriyle onaylanmamis cevirileri yapilir.  Ilginctir ki bunlarda Asteriks cografya olarak da Fransa'dan Britanya'ya tasinmistir. Obeliksin ismi de bu milliyetci cevirinin etkisiyle 'Son of Boadicea' olarak degistirilmistir (Boadicea Romalilara karsi savasmis bir Kelt kralicesidir). 

Goscinny kutuphanesinden... Asteriks'i yazarken faydalandigi Roma tarihi uzerine bazi kitaplar

Dunya dillerinden Asterikler

Ve diger calismalari: 

Signor Spaghetti - Dino ile

Morris ile Redkit

Goscinny'nin kutuphanesinden Redkit seneryolari icin faydalandigi bazi kitaplar

Tabary ile Iznogoud

60 yilindan itibaren uzun sure Pilote dergisinin editorlugunu Charlier ile birlikte yurutur ve dergiye yone verir. Uderzo cizdigi bu kapakta Goscinny ve Charlier 'i resmetmistir (sefler savasina atifla) 

 

Uretken bir deha : Goscinny

(Asagidaki bilgiler ve resimler "Astérix in Britain: The Life and Work of René Goscinny" sergisinden derlenmistir)

Goscinny'nin yazarlik yonu hepimizin malumu ama kariyerine hem yazar hem de cizer olarak baslamis; daha cok genc yasta yaptigi cizimlerde donemin savas atmosferinin (2.dunya savasi) yankilarini gormek mumkun : 

Savas ertesi donemde New York'a tasinir ve bir sure burada illustrasyonlar yaparak gecinir (45-51 yillari arasinda); bu surecte daha sonra MAD dergisini yaratacak olan Havery Kurtzman ve baska yazar-cizerlerle tanisir: 

New Yorker'da yayinlanmayan karikaturleri

Belcika'ya donusunde cesitli gazete ve dergilerde yayimlanmis tamamini kendi yazip cizdigi tek cizgi roman dedektif 'Dick Dicks': 

Yetenekli bir cizer de olmasina ragmen 50'li yillardan itibaren yazarliga agirlik vermeye baslar. Erken donem yazar-cizer isbirliklerinden birini daha onceden tanistigi Jije ile yapar. Iyi ki de bu yolu tercih eder zira bundan sonra tamamen yazarliga agirlik verecektir ve bircok cizerle yaptigi isbirlikleri sonucu pek cok seriye yazar olarak imza atacaktir: 

ilk Westernlerden Jerry Spring'in orjinal sayfalarindan (56 yili)  

Uderzo ile isbirlikleri ise Asterix'den cok daha oncesine dayanir : ilk yarattiklari karakterlerden Pistolet (52) :

sonrasinda da Oumpah-Pah elbette (59) : 

Devam edecek...

Asterix ve Duvar

 Asterix serisinin besinci kitabi (Asteriks Galya Turu - Asterix and the Banquet) Romalilarin bir turlu yenemedikleri Galyalilari insa ettikleri buyuk bir duvarla koye hapsetmeleriyle baslar. Asteriks ve Obeliks, duvarin kendilerini durduramayacagini iddia edip istedikleri an koyden cikabileceklerini soylerler ve bunun uzerine Romalilarla bahse girerler. Asil macera da (Meshur Tour de France'e gonderme olan Galya Turu kismi) bundan sonra baslar. 

Hikayeyi cocuklugumda ilk okudugumda bu duvar isine pek bir anlam verememistim ; oyle ya kahramanlarimiz istedikleri an serbetlerini icip duvari asabilirlerdi. Duvarin onemini ve sembolizmini yillar sonra ancak Sezar'in Galyalilarla olum-kalim savasi olan Alesia Muharebesini okuyunca anlayabildim. Sezar buyuk bir devlet semsiyesi ya da onder altinda birlesmemis Galyalilari kabile kabile ortadan kaldirirken -ya da anlasarak kendi safina cekerken- Galyalilar sonunda Vercingetorix'in onderliginde toparlanirlar ama Sezar onlari Alesia'da kusatir. Ac kalmalarini ve teslim olmalarini saglamak icin de bu kucuk kale-yerlesim biriminin cevresine kisa surede buyuk bir duvarla tahkim eder. Hatta disaridan gelecek yardimi, biriklerine olasi bir saldiriyi engellemek icin bir de dis duvar-tahkimat yaptirir ve bunlarin icinde bekler. 

Uzun lafin kisasi 'Duvar' aslinda Sezar'in askeri dehasinin urunudur ve basarili olmustur, ve tum Galya Romalilarin egemenligine girer; Vercingetorix ise teslim olur. 

Goscinny - Uderzo ise zeka dolu bir gondermeyle Galyalilarin yenilgisine neden olan 'Duvar' stratejisini ters yuz ederek kahramanlarimizin alay konusu yaptiklari, eglendikleri bir nesneye donusturerek hem tarihi silbastan yazarlar hem de Galyalilarin milli hassasiyetlerini tamir ederler. Tarihte direnen Galyalilari acliga mahkum eden duvar Asteriks ve Obeliks'in ziyafet turuna vesile olur. 

Obelix ve Buyuk Hayaller

Obelix and Co. (Oburiks ve Şirketi - 1976) harika bir modern hayat/kapitalizm parodisidir: Romalilarin kapitalimzin-paranin ve modern sirketlerin gucunu kullanarak Galyalilari bastan cikartmaya, yozlastirmaya ve birbirlerine dusurerek yenmeye calismalari anlatir. Bu yonuyle onceki bir albume de (Mansions of Gods / Tanrılar Sitesi - 1971) oldukca benzer.

Ama maceralari kisa surede pespese okuyunca baska baglantilar da gorunmekte; Obelix and Co.'dan seneler once bu fikrin ilk hali baska bir macerada iki sayfada kisaca islenmistir: Asterix and the Chieftain's Shield (Asteriks Galya Kalkanı - 1967)

Meshur kalkanin pesinde kosan ikilimizin yolu teker uretip tum dunyaya satan bir "uretim tesisi"ne duser. Burada modern bir sirketin satis-pazarlama-uretim-muhasebe surecleri ile anakronik bir sekilde karsilasan ve sasiran ikilimizden Obelix kendi menhir isinin boyle olmasi halinde neler olabileceginin hayalini kurmaya baslar:

Belki de ustad Goscinny yillar sonra bu nuve halindeki hayali-harika kucuk fikri ele alip gelistirerek-seneryo geregi gerceklestirerek "Obelix and Co."yu ortaya cikarmistir.