Elif

Eli kilicli kahramanlarin cirit attigi dolayisiyla her macerada ellerin kollarin koptugu "gore" sahnelerle bezeli CR'larla Turk-Islam sentezinin bayraktarligini yapan, her kosesi bu ideoloji dogrultusunda metinlerle, ilusturasyonlarla dolu bir cocuk dergisinde ender olarak hazinelerle de karsilasabiliyoruz. Bunlardan biridir iste Mehmet Genc'in yazip-cizdigi "Elif".

Yaraticisi hakkinda bir bilgi bulamadim, ismin mustear olup olmadigini da bilemiyorum ama yillara yayilan pek cok irili ufakli calismasi var dergide. Bilim-kurgu temali islerden (Elif, Ayberk gibi) tek sayfalik-ic kapaga basilan, mizahi merkeze alan islere (Cicek Kiz), futbol CR'larindan illustrasyonlara cok cesitli uretimler yapmis. Kendine has-imzasi olmasa da taninabilecek bir uslubu var.

Bunlardan Elif oldukca enteresan zira hem bir bilim-kurgu/mizah CR'i (fransiz ekolune cokca yaklasan) hem de kucuk bir kiz cocugunu basrole almasi ile ayriksi.  Benim gorebildigim kadari ile 86-87 yillarinda 4 hikayesi var Elif'in yayimlanan. 

Elif herseyden once hem seneryo hem de cizim olarak cocuklar icin uretildigi belli; onlarin seviyesine-algisina uygun bir cizgi roman. Yalin ama yuvarlak hatlari ile sirin, cocuklarin kolayca iliski kurabilecegi goruntulere akici, fazla karisik olmayan seneryolar eslik etmekte. Olasi siddet sahneleri bir cocuk cizgi romaninda olmasi gerektigi gibi karikaturize edilmis, yumusatilmis. Mizahin yanisira bilim kurgu temalari hikayelerde on planda: su uzerinde yurumeye yarayan ayakkabilar, uzay araclari, ucan arabalar, iklimi kontrol edebilen cihazlar vb. hayalgucune hitap edecek buluslar. 

Daha da onemlisi erkek egemen, erkekligi kutsayan bir ideolojinin erkek egemen dergisinde basrole bir kizi yerlestirmesidir. Derginin hemen butun kahramanlarindan ayri durur bu yonuyle. Seride kucuk kardesi Cenk mizahi ureten slapstick karekterken Elif genelde lider, kontrol edici, temkinli, rasyonelligi temsil eden karakterdir.

Levent Cantek CR tarihimizde kadina bicilen yerden bahsederken iki tipleme kullanir; Cariye ve Cadi. Turkiye Cocuk baglaminda bunlar cok isabetlidir zira kadin ya birilerinin esi-bacisi-anasi konumundadir (kurtarilan, sadik, cokca ortada gozukmeyen, ideal kadin) ya da kotu-yabanci karakter olarak tekinsiz-guvenilmez yaratiktir.

Hizir Bey'de Cadi ve Cariye; Masa ve Gulcicek

Elif (isin aksiyon kismini kardesi Cenk'e birakmis olsa da) bu kaliplari kirmada ayriksidir-istisnadir. (Ilk macerada yazar olarak bir kadin ismi gormekteyiz : Funda Ozturk. Sonradan bu isim ortadan kalkmakta. Bu duyarliligin arkasindaki etkisi ne kadardir bilinmez) 

Bu yonuyle ilginc bir sekilde Jidehem'in Sophie'sini andirmakta. Uzun yillar Spirou'de cesitli CR'lara emek verdikten sonra kendi serisini hele bir kiz cocugunu merkeze alan bir seriyi yaratmak isteyen Jidehem once bu konuda direnc gorur ama bir yan karakter olarak baslayan sophie kisa zamanda okuyucunun ilgisiyle ana karakter halini alir. Bu 1965 Fransa'sinin bile (ya da Katolik egilimli Spirou dergisinin) ne kadar gelenekci-tutucu olabileceginin kanitidir aslinda, ama artik kapilar bir defa acilmistir. O ana dek genelde yardimci roller ustlenen ya da basrolu bir erkekle paylasan kizlarin ardindan birbiri ardina  kadin karakterlerin on planda -basrolde oldugu CR'lar yaratilmaya baslanir. 

   

Sophie'ye benzetmemizin sebebi yanlizca bu degil elbette, konsept olarak da bir etki olmali (eger goremedigim baska bir BD etkisi daha yoksa). Sophie de bilimkurgu temalari icerir (babasi bir mucitdir) hatta cok benzer bir ucan arabalari vardir. Yaninda arkadasi Bernard vardir (elbette erkek arkadas Bernard Elif'de kardes Cenk'e donusmustur)

Bu ayriksiligina-deneysellige ve basarili bir is olmasina ragmen muhafazakar kesim icinde uretilen CRlar arasinda gorebildigim kadari ile devami gelmemis, kendi cenahinda baska kadin kahramanlarin/basrollerin onunu acamamistir Elif.
 

KAYNAKLAR:

https://www.lambiek.net/artists/j/jidehem.htm

Levent Cantek, "Yerli Çizgi Romanda Kadın: Cadılar ve Cariyeler ile İlgili Bir Değinme....", Şehre Göçen Eşek

Antares - Ekoloji & Kadin Haklari

Antares dongusu, Leo'nun meshur serisinin ucuncu kismi.
Ilk kisim Aldebaran ve ikinci kisim Betelgeuse'dan bahsetmistik.

Leo, yine ilk serilerde oldugu gibi muthis bir bilim-kurgu hikayesi, fauna ve florasi ile etkileyici yeni bir  gezegenle birlikte temelde insanoglunun buyuk problemlerini desmeye devam ediyor bu seride de. Yeni gezegenimiz Antares'e uzanmadan once ilk defa odagimizi dunyaya ceviriyoruz ve seri boyunca suren kolonizasyon calismalarinin neden bu kadar onemsendigini anliyoruz. Hatirlarsaniz daha birkac yil once Stephen Hawking insanligin tur olarak devam edebilmesinin tek yolunun "onumuzdeki yuzyillarda baska gezegenleri kolonilestirmek ve cok-gezegene yayilmis bir tur haline gelebilmek" oldugunu soylemisti. Nedeni acikti: yarattigimiz kosullar gezegenimizi kirilgan kilmakta (kurasel isinma, ekolojik felaketler ve nukleer savas tehlikesi). Tur olarak ise sandigimiz kadar dayanikli bir tur degiliz zira kirilgan cevremizde koklu bir degisiklik olmasi halinde extinction tehlikesi ile burun burunayiz.

Iste kahramanimiz Kim'in dunyaya geldiginde karsilastigi durum budur: kuresel isinma yuzunden mevsimler degismistir, hava kirliligi ust seviyededir, insanlar sokakta bazen gaz maskeleri ile dolasmaktadirlar (bugun bazi sehirlerde oldugu gibi). Insanlik din savaslari ile birbirini tuketmistir; en can alici sahnelerden biri yanmis-yerlebir olmus Notre-Dame klisesi sahnesidir (bu elbette insanlik icin uzak bir ihtimal degil bugun bile din/mezhep savaslarinin nelere yol actiga, birbirlerinin kutsal mekanlarini havaya ucuran fanatiklere sahit olmaktayiz).

En yakin akrabalarimiz bir bir yok olmustur, yasamakta olan son sempanze ise bir hayvanat bahcesindedir (Bu da yine uzak ihtimal degil, cevreye verdigimiz zarar yuzunden turler birbiri ardina yok olmakta, bazilarinin son ornekleri hayvanat bahcelerinde olmekte)

Bu sebeplerle kolonilestirme calismalari yeni gezegen Antares'e kadar uzanir lakin gezegene varir varmaz projenin sponsoru olan sirketin ardindaki dini cemaat adeta bir darbeyle projeye el koymaya kalkar (dini cemaatlerin buyuk ekonomik guc elde edip iktidara oynamalari da gunumuzun bir gercegi). Kendi dini ajandalarini gemi murettabatina sonra da gezegendeki yeni kolonistlere dikte ettirmeye baslar. Planlarina gore dunyanin onde gelen dinlerinden devsirip eklektik olarak olusturduklari yeni kliselerince yeni bir ahlak-yeni bir toplum olusturacaklardir. Her ahlakciliga soyunan yeni yetme dinde oldugu gibi iktidarlrini kadin bedenini-kadinin toplumdaki konumunu sekillendirerek ise baslarlar. Bu toplumda elbette polygami mesrudur, kadinlar saclarini tras edip vucut hatlarini belli etmeyecek sekilde giyinmelidir, bazi isleri yapmalari yasaklanir.

Yildizlararasi yolculukta bile "sorun" olan kadin bedeni

Insanlik isik hizini asip gezegenlerarasi yolculugu basarmasina, ekolojik olarak mahfettigi dunyadan kacip hedefledigi kolonizasyonu gerceklestirmesine ragmen yapisindaki ickin problemleri de (tribalisim, cinsiyetcilik, dinsel bagnazlik, irrasyonellik vb) beraberinde yildizlarin otesine tasimaktadir. Tarihsel olarak buyuk mucadelelerle astigi problemleri (kadin haklari gibi) yeni gezegende tekrar karsisinda bulmaktadir.

O yuzden kolonizasyon bir taraftan insanligin bekasi icin zorunluluk oteki taraftan insanligin tekrar tekrar ortaya cikan zaaflari  yuzunden problematik ve tehlikeli bir surectir.

Elbette bu Leo'nun yari-karamsar vizyonu, bambaska kurgular mumkun. Yari karamsar diyorum zira zorluklari kiracak-zorlayacak Kim ve Alexa gibi cok guclu-ozgun kadin karakterileri de var Leo'nun. Fransiz bilim-kurgu CR'larinda V&L'in Laureline'i yahu Barbarella'dan beri cok canli bir damarin guncel temsilcileri.

Seriye getirebilecegim tek elestiri bugun cokca tartistigimiz ekoloji, cinsiyetcilik, dinler arasi savas, uzay yolculugu, evrim, bilinc gibi bir suru kavramla gelecekte gecen bu hikayenin temellerini atarken bugun yine cokca tartistigimiz AI-Yapay Zekaya cercevesinde yer vermemis olmasi. Yildizlararasi yolculuk kapasitesine-teknolojisine ulasan insanligin AI konusunda da cok yol almis olmasi beklenirdi halbuki. 

AXA

AXA uzun yillar once Turkiye'de de cesitli gazetelerde yayinlanmis bir comic-strip; hangi gazeteler oldugunu hatirlayamiyorum maalesef. Duzenli yayinlandigini da sanmiyorum. En buyuk ozelligi AXA'nin firsat buldugu hemen her karede soyunmasiydi, muhtemelen bu erotik unsurlari nedeniyle secilmisti. Post apokaliptik bir dunyada gecen fantastik maceralarda hikayeden ziyade ressami Romero'nun muhtesem cizgileri on plandaydi. Gunluk yayinlanan comic-striplerde hikayeyi bir butun olarak kurgulamak ve hergun heyecani belli bir dozda tutabilmek her zaman celiskili amaclar olmustur zaten. Bunu hikaye bir album haline getirildiginde gormek mumkun olur.

Hikayelere simdi baktigimda ise basina buyruk, ozgur bir karakter olarak yaratilan AXA'nin kadin haklari, feminizm, geleneklerle ve ataerkil duzenle catisma gibi kavramlari sikca ele aldigini gormek sasirtici. O zamanlar baska seylere dikkat etmisiz sadece :)